ขนาดบันไดของบ้านและอาคารประเภทต่าง ๆ

x
คลิกที่นี่ เพื่อฟังบทความ

ท่านเคยสงสัยไหมว่า ขนาดบันไดบ้านหรืออาคารแต่ละที่มักมีขนาดเท่ากัน แต่บางที่ขั้นบันไดมีขนาดกว้างเกินไป ทำให้จังหวะในการก้าวขึ้นลงไม่สะดวก และเสี่ยงต่อการหกล้ม ซึ่งแท้จริงแล้วขนาดของบันไดไม่สามารถกำหนดเองได้ แต่สามารถออกแบบเรื่องความสวยงามได้ เพราะต้องมีการก่อสร้างตามขนาดบันไดบ้านหรืออาคาร เพื่อความสะดวกในการใช้งานและความปลอดภัย ตามกฎกระทรวงฉบับที่ 55 (พ.ศ. 2543) ออกตามความในพระราชบัญญัติควบคุมอาคาร ว่าด้วยเรื่องเกี่ยวกับบันได

กฎหมายอาคารเกี่ยวกับบันได

ท่านทราบกฎหมายอาคารเกี่ยวกับบันไดหรือไม่? กฎหมายเรื่องอาคารเกี่ยวกับบันได  ตามกฎกระทรวงฉบับที่ 55 (พ.ศ. 2543) ออกตามความในพระราชบัญญัติควบคุมอาคาร พ.ศ. 2522 โดยเรื่องเกี่ยวกับบันไดถูกกำหนดไว้ใน ส่วนที่ 3 และส่วนที่ 4 ของหมวดที่ 2 คือส่วนต่าง ๆ ของอาคาร ที่ได้มีการกำหนดขนาดของบันไดแต่ละประเภท และให้ความหมายเพื่อความเข้าใจในบทกฎหมาย คำนิยามที่จำเป็นต้องรู้เกี่ยวกับบันได มีดังนี้

  • อาคารอยู่อาศัย คือ อาคารซึ่งโดยปกติบุคคลใช้อยู่อาศัยได้ทั้งกลางวันและกลางคืน ไม่ว่าจะเป็นการอยู่
  • อาศัยแบบถาวร หรือชั่วคราว
  • อาคารสาธารณะ คือ อาคารที่ใช้ประโยชน์ในการชุมนุม เพื่อทำกิจกรรมทั่วไปทางราชการ หรือพาณิชย์ เช่น ห้างสรรพสินค้า สถานบริการต่าง ๆ
  • ช่วงบันได คือ ระยะตั้งบันได ซึ่งมีขั้นต่อเนื่องกันโดยตลอด
  • ลูกตั้ง คือ ระยะตั้งของขั้นบันได 
  • ลูกนอน คือ ระยะราบของขั้นบันได
  • ความกว้างสุทธิ คือ ความกว้างที่วัดจากจุดหนึ่ง ไปยังอีกจุดหนึ่ง โดยปราศจากสิ่งใด ๆ กีดขวาง
  • พื้น คือ พื้นที่ของอาคารที่บุคคลเข้าอยู่ หรือเข้าใช้สอย ได้ภายในขอบเขตของคานหรือตง ที่รับพื้นหรือภายในพื้นนั้น หรือภายในขอบเขตผนังอาคารรวมทั้งเฉลียงหรือระเบียง
  • ราวกันตก คือ ตัวโครงยึดที่ใช้จับขนาดเดินขึ้นลง ต้องมีความแข็งแรงและอยู่ในระดับที่เหมะสม
  • จมูกบันได คือ ส่วนที่ยื่นออกมาจากปลายของลูกนอน โดยยื่นออกมาประมาณ 1 นิ้ว ซึ่งจะช่วยเพิ่มพื้นที่วางเท้า และมักจะหุ้มด้วยวัสดุกันลื่น หรือเซาะร่อง ซึ่งจะสามารถช่วยกันลื่นได้ และช่วยให้ผู้ใช้งายเห็นบันไดแต่ละขั้นได้ชัดเจนยิ่งขึ้น 

กฎหมายฉบับนี้จึงเป็นสิ่งที่กำหนดตามมาตรฐานของขนาดบันได เพื่อให้ผู้ที่กำลังจะสร้างบ้าน หรือคนที่มีความสนใจได้รู้มาตรฐานที่ถูกต้องก่อนมีการก่อสร้าง เพื่อความปลอดภัยในการใช้งาน ซึ่งในเรื่องของขนาดบันได ได้มีการกำหนดขนาดของบันไดบ้าน บันไดอาคาร และบันไดหนีไฟ ไว้แยกส่วนกัน เพื่อง่ายต่อการทำความเข้าใจ  

กฎหมายอาคารเกี่ยวกับบันไดขนาดบันไดบ้านมาตรฐานมีขนาดเท่าไหร่

บันไดบ้าน ตามมาตรฐานของกฎหมาย ข้อที่ 23 ที่กำหนดไว้ว่า ‘‘บันไดของอาคารอยู่อาศัย ถ้ามี ต้องมีอย่างน้อยหนึ่งบันได ที่มีความสูงสุทธิไม้น้อยกว่า 80 เซนติเมตร ช่วงหนึ่งสูงไม่เกิน 3 เมตร ลูกตั้งสูงไม่เกิน 20 เซนติเมตร ลูกนอนเมื่อหักส่วนที่ขั้นบันไดเหลื่อมกันออกแล้ว เหลือความกว้างไม่น้อยกว่า 22 เซนติเมตร และต้องมีพื้นหน้าบันได มีความกว้างและยาวไม่น้อยกว่าความกว้างของบันได บันไดที่สูงเกิน 3 เมตร ต้องมีชายพักบันไดทุกช่วง 3 เมตร หรือน้อยกว่านั้น และชานพักบันได ต้องมีความกว้างและยาวไม่น้อยกว่าความกว้างของบันได ระยะดิ่งจากขั้นบันไดหรือชานพักบันไดถึงส่วนต่ำสุดของอาคารที่อยู่เหนือขึ้นไปต้องสูงไม่น้อยกว่า 1.90 เมตร’’

จากข้อความเบื้องต้นที่ได้มีการกำหนดเรื่องอาคารเกี่ยวกับบันได ในข้อที่ 23 จะเห็นได้ถึงระยะและขนาดต่าง ๆ ของขั้นบันไดเพื่อความปลอดภัยของผู้อาศัย สามารถสรุปตามประเด็นต่าง ๆ ดังนี้

1. ความกว้าง

บันไดต้องมีความกว้างไม้น้อยกว่า 80 เซนติเมตร คือ อยู่ในระดับมาตรฐาน ไม่แคบจนเกินไป เพื่อให้เกิดความสะดวกและความปลอดภัยในการเดินขึ้นลง

2. ความกว้างสุทธิ

ความกว้างที่ไม่รวมสิ่งกีดขวาง ที่อยู่กับบันได เช่น ราวกันตก  นอกจากนี้ความกว้างของบันได ยังมีผลต่อการขนของชิ้นใหญ่ขึ้นลงบันได

3. ความสูง

บันไดในแต่ละช่วงต้องสูงไม่เกิน 3 เมตร โดยวัดจากระดับพื้นก่อนบันไดขั้นแรก ไปยังระดับชั้น 2 ของบ้าน หรือชั้นบนของบ้าน เพื่อให้เกิดความสะดวกในการเดินขึ้นลง

4. ลูกตั้ง

หรือระยะความสูงระหว่างขั้นบันได ต้องสูงไม่เกิน 20 เซนติเมตร เพื่อให้สะดวกต่อการก้าวขาในแต่ละขั้นเวลาขึ้นลง เพราะหากลูกตั้งชันเกินไป จะส่งผลลำบากในการก้าว และอันตรายสำหรับผู้อยู่อาศัย

5. ลูกนอน หรือขั้นบันได

โดยการหักจากส่วนที่บันไดเหลื่อมกันต้องเหลือระยะไม่น้อยกว่า 22 เซนติเมตร

6. พื้นหน้าบันได

ต้องมีความกว้าง และความยาว ไม่น้อยกว้างความกว้างบันได คือ ไม่น้อยกว่า 80 เซนติเมตร

7. ชานพัก

หากแต่ละชั้นของบันไดมีความสูงต่างกันเกิน 3 เมตร จะต้องมีชานพัก เพื่อไม่ให้ช่วงบันไดมีความสูงเกิน 1 เมตร สำหรับชานพักต้องมีความกว้างและความยาวไม่น้อยกว่าความกว้างของบันได

8. ระยะดิ่ง

จากขั้นบันไดหรือชานพักบันไดถึงส่วนต่ำสุดของอาคารที่อยู่เหนือขึ้นไปต้องสูงไม่น้อยกว่า 1.90 เมตร

ขนาดบันไดบ้านขนาดบันไดอาคารมาตรฐานมีขนาดเท่าไหร่

บันไดอาคาร ตามมาตรฐานกฎหมาย จะแบ่งออกเป็น 2 กรณี เพราะแต่ละกรณีขนาดจะขึ้นอยู่ตามขนาดของพื้นที่รวมของลักษณะอาคารนั้น ๆ จึงทำเป็นที่จะต้องมีขนาดของบันไดให้สอดคล้องและเหมาะสม 

กรณี 1

ได้แก่ สำนักงาน อาคารสาธารณะ หรืออาคารหอพัก อาคารพาณิชย์ โรงงาน และอาคารพิเศษ ขนาดของบันไดตามมาตรฐานที่กฎหมายกำหนดไว้  (กฎกระทรวงฉบับที่ 55 ข้อ 24) ได้แบ่งขนาดบันไดอาคารออกเป็น 2 ประเภท  คือ อาคารที่มีพื้นที่ชั้นเหนือขึ้นไปรวมกันไม่เกิน 300 ตารางเมตร และอาคารที่มีพื้นที่ชั้นเหนือขึ้นไปรวมกันเกิน 300 ตารางเมตร 

  • ประเภทที่ 1 อาคารที่มีพื้นที่ชั้นเหนือขึ้นไปรวมกันไม่เกิน 300 ตารางเมตร บันไดต้องมีความกว้างสุทธิ ไม่น้อยกว่า 1.20 เมตร มีลูกตั้งสูงไม่เกิน 18 เซนติเมตร ลูกนอน เมื่อหักส่วนที่ขั้นบันไดเหลื่อมกัน ต้องเหลือความกว้างไม่น้อยกว่า 25 เซนติเมตร
  • ประเภทที่  2 อาคารที่มีพื้นที่ชั้นเหนือขึ้นไปรวมกันเกิน 300 ตารางเมตร บันไดต้องมีความกว้างสุทธิ ไม่น้อยกว่า 1.50  เมตร ถ้าความกว้างสุทธิของบันไดน้อยกว่า 1.50 เมตร ต้องมีบันไดอย่างน้อย 2 บันได แต่ละบันไดต้องมีความกว้างสุทธิไม่น้อยกว่า 1.20 เมตร

กรณี 2

บันไดอาคารประเภทอื่น ๆ 
บันไดของอาคารที่มีการใช้เป็นที่ชุมนุมของคนจำนวนมาก เช่น บันไดห้องประชุม หรือห้องบรรยาย มีพื้นที่รวมกันตั้งแต่ 500 ตารางเมตรขึ้นไป หรือบันไดห้องรับประทานอาหาร สถานบริการที่มีพื้นที่รวมกัน 1,000 ตารางเมตรขึ้นไป หรือบันไดของแต่ละชั้นอาคารมีพื้นที่รวมกันตั้งแต่ 2,000 ขึ้นไป

  • ต้องมีอย่างน้อย 2 บันได
  • ความกว้างสุทธิของบันไดอาคารต้องไม่น้อยกว่า 1.50 เมตร ถ้ามีบันไดเดียวต้องมีความกว้างไม่น้อยกว่า 3 เมตร
  • แต่ละช่วงสูงไม่เกิน 3 เมตร 
  • ลูกตั้งสูงไม่เกิน 18 เซนติเมตร
  • ลูกนอน เมื่อหักส่วนที่ขั้นบันไดเหลื่อมกัน ต้องเหลือความกว้างไม่น้อยกว่า 25 เซนติเมตร
    บันไดที่สูงเกิน 4 เมตร ต้องมีชานพักบันไดทุกช่วง 4 เมตร หรือน้อยกว่านั้น 
  • ระยะดิ่ง จากขั้นบันไดหรือชานพักบันไดถึงส่วนต่ำสุดของอาคารที่อยู่เหนือขึ้นไปต้องสูงไม่น้อยกว่า 2.10 เมตร
  • ชานพักและพื้นหน้าบันได มีความกว้างและความยาวไม่น้อยกว่าความกว้างของบันได ยกเว้นบันไดที่มีความกว้างสุทธิเกิน 2 เมตร ชานพักบันไดและพื้นหน้าบันไดจะมีความยาวไม่เกิน 2 เมตรก็ได้
  • ราวบันไดกันตก บันไดที่มีความกว้างสุทธิเกิน 6 เมตร และช่วงบันไดสูงเกิน 1 เมตร ต้องมีราวบันได 2 ข้าง บริเวณจมูกบันไดต้องมีวัสดุกันลื่น 

ขนาดบันไดอาคารมาตรฐาน

ขนาดบันไดหนีไฟมาตรฐานมีขนาดเท่าไหร่

บันไดหนีไฟ ลักษณะของบันไดหนีไฟต้องมีขนาดมาตรฐาน(ตามกฎกระทรวงฉบับที่ 55 ข้อ 28) เรื่องบันไดหนีไฟ อาคารที่สูง 4 ชั้นขึ้นไป และสูงไม่เกิน 23 เมตร หรืออาคารที่สูงสามชั้น และมีดาดฟ้าเหนือชั้นที่สาม มีพื้นที่ทั้งหมดเกิน 16 ตารางเมตร ต้องมีบันไดหนีไฟอย่างน้อย 1 แห่ง และบันไดหนีไฟต้องทำด้วยวัสดุทนไฟ และทางเดินไปยังบันไดต้องไม่มีสิ่งกีดขวาง 

ขนาดของบันไดหนีไฟตามมาตรฐาน มีดังนี้

  • บันไดหนีไฟต้องมีความลาดชันน้อยกว่า 60 องศา เว้นตึกแถวและบ้านแถวที่สูงไม่เกินสี่ชั้น ให้มีบันไดหนีไฟที่มีความลาดชันเกิน 60 องศาได้ และต้องมีชานพักบันไดทุกชั้น
  • บันไดหนีไฟภายนอกอาคารต้องมีความกว้างสุทธิไม่น้อยกว่า 60 เซนติเมตร 
  • บันไดหนีไฟภายในอาคารต้องมีความกว้างสุทธิไม่น้อยกว่า 80 เซนติเมตร โดยแต่ละชั้นต้องมีช่องระบายอากาศที่เปิดสู่ภายนอกอาคารได้ มีพื้นที่รวมกันไม่น้อยกว่า 1.4 ตารางเมตร 
  • ประตูหนีไฟต้องทําด้วยวัสดุทนไฟ มีความกว้างสุทธิไม่น้อยกว่า 80 เซนติเมตร สูงไม่น้อยกว่า 1.90 เมตร และต้องทำเป็นบานเปิดชนิดผลักออกสู่ภายนอกเท่านั้น ต้องติดอุปกรณ์ชนิดที่บังคับให้ปานประตูปิดได้เอง และต้องสามารถเปิดออกได้สะดวกตลอดเวลา ประตูทางออกสู่บันไดต้องไม่มีอะไรมากั้น 
  • ลูกตั้งมีขนาดสูงไม่เกิน 20 เซนติเมตร
  • ลูกนอนกว้างไม่น้อยกว่า 22 เซนติเมตร 
  • พื้นหน้าบันไดหนีไฟต้องกว้างไม่น้อยกว่าความกว้างของบันไดและอีกด้านหนึ่งกว้างไม่น้อยกว่า 1.50 เมตร

บันไดหนีไฟ จึงเป็นส่วนประกอบหนึ่งที่เราต้องให้ความสำคัญในเรื่องของความปลอดภัยในการใช้งานอาคาร หากเกิดเหตุฉุกเฉินภายในอาคาร ไม่ว่าจะเป็นเพลิงไหม้ หรือเหตุชุลมุน บันไดหนีไฟจะเป็นตัวช่วยหนึ่งที่สำคัญอย่างมาก

ขนาดบันไดหนีไฟ

ขนาดบันไดลูกตั้ง ลูกนอนที่ปลอดภัย

        ลูกตั้งลูกนอน หรือขนาดความกว้างและความสูง 
ลูกตั้ง หมายถึง ระยะตั้งของขั้นบันได และ ลูกนอน หมายถึง ระยะราบของขั้นบันได  ลูกตั้งลูกนอนตามขนาดมาตรฐานที่ปลอยจะมีขนาดที่ต่างกันของแต่ละประเภท ไม่ว่าจะขนาดบันไดบ้าน หรือบันไดอาคาร

  • บันไดลูกตั้ง หากเป็นบ้าน ลูกตั้งบันไดจะมีขนาดมาตรฐาน คือ ระยะความสูงระหว่างขั้นบันได ต้องสูงไม่เกิน 20 เซนติเมตร ขนาดลูกตั้งบันไดอาคาร คือ ขนาดสูงไม่เกิน 18 เซนติเมตร เพื่อให้สะดวกต่อการก้าวขาในแต่ละขั้นเวลาขึ้นลง เพราะหากลูกตั้งชันเกินไป จะส่งผลลำบากในการก้าว และเกิดอันตรายสำหรับผู้อยู่อาศัย และบันไดหนีไฟ ควรมีขนาดความสูงไม่เกิน 20 เซนติเมตร
  • บันไดลูกนอน หากเป็นบ้าน ขนาดขั้นบันไดโดยการหักจากส่วนที่บันไดเหลื่อมกันต้องเหลือระยะไม่น้อยกว่า 22 เซนติเมตร ลูกนอนของบันไดอาคารมี ขนาดลูกนอนเมื่อหักส่วนที่ขั้นบันไดเหลื่อมกัน ต้องเหลือความกว้างไม่น้อยกว่า 25 เซนติเมตร และบันไดหนีไฟมีขนาดลูกนอนกว้างไม่น้อยกว่า 22 เซนติเมตร 

ขนาดบันไดลูกตั้ง

ขนาดของบันไดบ้านและอาคาร ควรมีการสร้างให้ถูกต้องตามมาตรฐาน เพื่อการใช้งานที่สะดวก และปลอดภัย โดยเฉพาะเด็ก และผู้สูงอายุ ที่มีจังหวะในการก้าวขึ้นลงบันไดที่มีความลำบาก หากบันไดที่ใช้มีขนาดที่ไม่ได้มาตรฐาน หรือขาดความสมดุล ระหว่างระยะความกว้าง ความสูง และระยะขั้นบันได จะทำให้ผู้ใช้งานมีความลำบาก และอาจก่อให้เกิดอันตรายได้ 

บทความแนะนำ

ประกาศยอดนิยม ในจังหวัดกรุงเทพมหานคร

โครงการยอดนิยม ในจังหวัดกรุงเทพมหานคร