ความสำคัญของพื้นที่ส่วนกลางชุมชน

17/11/2019
Share

สังคมมนุษย์ในขั้นเริ่มต้น เป็นการเอาบ้านหลายหลังมาอยู่รวมกันเป็นชุมชน โดยบ้านแต่ละหลังจะมีอาณาบริเวณขนาดใหญ่ คนในบ้านสามารถดำรงชีวิตด้วยทรัพยากรที่อยู่ในขอบเขตที่ดินของตัวเองได้อย่างสมบูรณ์ ทั้งนา ไร่ สวน เลี้ยงสัตว์เพื่อเป็นอาหาร เรียกได้ว่าแต่ละครัวเรือนจบในตัวเอง และเมื่อบ้านเรือนในสมัยก่อนมีขนาดใหญ่ พื้นที่สาธารณะสำหรับกิจกรรมจึงมีน้อย และมีเท่าที่จำเป็นเพียงไม่กี่ประเภทเท่านั้น เช่น ตลาด ศาสนสถาน สถาบันการปกครอง เป็นต้น

จากเหตุผลที่กล่าวมาทำให้ชุมชนมนุษย์ในยุคเริ่มต้นมีพื้นที่ส่วนตัวมากกว่าพื้นที่ส่วนรวม เพราะกิจกรรมทุกอย่างในชีวิตอยู่ที่บ้านตัวเอง นานทีถึงจะได้ออกมาปะทะสังสรรค์กับคนอื่นๆ ในชุมชน เช่น ช่วงเทศกาลหรือความจำเป็นบางอย่าง เมื่อชุมชนมนุษย์ขับเคลื่อนด้วยพื้นที่ส่วนตัวมาเป็นเวลายาวนาน การผลิตและการทำงานเกือบทั้งหมดเกิดขึ้นที่บ้านตัวเอง แล้วค่อยเอาออกมาแลกเปลี่ยนกันในพื้นที่สาธารณะ 

แม้แต่ประเทศไทยในสมัยรัชกาลที่ 5 วังของเจ้าฟ้าและพระองค์เจ้า รวมถึงบ้านข้าราชการระดับสูงและคหบดี ก็ยังมีลักษณะเป็นบ้านและที่ทำงานอยู่ด้วยกัน ในแต่ละวันก็ทำงานอยู่ที่บ้าน เมื่อต้องการติดต่อธุระระหว่างกันก็จะให้ทนายเดินหนังสือไปถึงกันโดยเจ้าตัวไม่ต้องออกจากบ้านแต่อย่างใด

พื้นที่สาธารณะเพิ่มขึ้น สวนทางกับพื้นที่ส่วนตัว
แม้ว่าชุมชนมนุษย์จะเริ่มต้นด้วยการมีพื้นที่ส่วนตัวในรั้วบ้านตัวเองมากกว่าส่วนรวม แต่ก็มีการเปลี่ยนแปลงในทิศทางที่มีพื้นที่สาธารณะเพิ่มขึ้น สวนทางกับพื้นที่ส่วนตัวที่ลดลงเรื่อยๆ ตลาดเล็กๆ เริ่มขยายเป็นพื้นที่พาณิชยกรรมขนาดใหญ่ขึ้น สถานที่ทำงานแยกตัวออกมาจากที่อยู่อาศัย อีกทั้งยังมีพื้นที่แบบใหม่เกิดขึ้นอีกมาก เช่น โรงมหรสพ สวนสาธารณะ สถานศึกษา และสถานรักษาพยาบาล ซึ่งล้วนแต่มีประโยชน์และมีประสิทธิภาพต่อส่วนรวมมากกว่าอยู่ในพื้นที่ส่วนตัวของคนใดคนหนึ่ง ขนาดของบ้านจึงเล็กลงอย่างต่อเนื่อง จากที่อยู่อาศัยแบบ Complex มีทั้งพื้นที่เกษตรกรรม การผลิตและที่อยู่อาศัยทั้งเจ้าของและลูกน้องอยู่ด้วยกันเป็นครัวเรือนขนาดใหญ่ ก็เริ่มตัดพื้นที่เกษตรกรรมออกไปเป็นลำดับแรก เพื่อรองรับการขยายตัวของพื้นที่แบบชุมชนเมือง จากนั้นพื้นที่การผลิตก็แยกตัวตามออกไป ส่วนที่อยู่อาศัยของแรงงานสนับสนุนต่างๆ ก็ลดลง จนกระทั่งเหลือแต่ที่อยู่อาศัยของเจ้าของเพียงอย่างเดียวในลักษณะบ้านเดี่ยว แล้วพัฒนาต่อเป็นการอยู่อาศัยแบบรวม เช่น แฟลต อพาร์ทเม้นต์ และคอนโดมิเนียม ที่เหลือเพียงห้องเพื่อการพักอาศัยรองรับกิจกรรมส่วนตัว แล้วผลักพื้นที่สำหรับกิจกรรมส่วนรวมที่เกี่ยวข้องกับการพักอาศัยมายังส่วนกลางของอาคาร และส่วนรวมที่เป็นสาธารณะไปอยู่กับการดูแลของรัฐบาล

ชุมชนมนุษย์ในปัจจุบันและอนาคต
ในช่วงทศวรรษที่ผ่านมา โลกของเรากำลังปรับเปลี่ยนตัวเองครั้งใหญ่อันเนื่องมาจากความก้าวหน้าในเทคโนโลยีด้านต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นด้านการก่อสร้าง การสื่อสารโทรคมนาคม การคมนาคมขนส่ง การแพทย์และการรักษาสุขภาพ ฯลฯ ผลกระทบที่มีต่อชุมชนมนุษย์ คือการขยายตัวของประชากรเมืองเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วควบคู่กับความไม่มั่นคงอันเกิดจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ทำให้แนวทางการขยายตัวของชุมชนเมืองแบบเดิมที่เน้นการขยายตัวทางราบ เปลี่ยนพื้นที่ชนบทและเกษตรกรรมชานเมืองมาเป็นพื้นที่เมืองไม่ใช่คำตอบของชุมชนมนุษย์ในปัจจุบันและอนาคตอีกต่อไป

เมื่อชุมชนมนุษย์ต้องรองรับประชากรมากขึ้นในพื้นที่เท่าเดิม จึงเน้นการปรับพื้นที่เมืองเดิมให้รองรับประชากรได้มากขึ้น และเน้นที่การเพิ่มพื้นที่ทางตั้งเป็นหลัก ซึ่งก็ทำให้พื้นที่หน่วยพักอาศัยที่เป็นพื้นที่ส่วนตัวต้องลดขนาดลงไปอีก

ปัญหาขาดแคลนที่ดิน ทำให้ขนาดคอนโดเล็กลง
การขาดแคลนทรัพยากรที่ดินในชุมชนมนุษย์กลายเป็นปัญหาใหญ่ของเมืองในยุคปัจจุบัน ขนาดคอนโดมิเนียมในกรุงเทพมหานครจึงลดลงเข้าใกล้ขั้นต่ำสุดตามกฎกระทรวงมหาดไทยฉบับที่ 55 (พ.ศ.2543) ข้อ 19 ที่ระบุไว้ว่า “อาคารที่อยู่อาศัยรวมต้องมีพื้นที่ภายในแต่ละหน่วยที่ใช้เพื่อการอยู่อาศัยไม่น้อยกว่า 20 ตารางเมตร” แนวทางในการแก้ปัญหาจึงเน้นที่การตัดกิจกรรมที่ไม่จำเป็นจะต้องอยู่ในพื้นที่ส่วนตัวออกมาอยู่ในพื้นที่ส่วนรวมให้มากที่สุดที่จะเป็นไปได้ เราจึงได้พบเห็นพื้นที่เช่าเพื่อเก็บของที่ย้ายออกจากบ้านหรือคอนโดมิเนียมมาอยู่ข้างนอก ร้านซักและอบผ้าแบบอัตโนมัติ ที่นั่งกินข้าวขนาดเล็กในคอนโดมิเนียมย้ายออกมาอยู่กับร้านสะดวกซื้อซึ่งได้รับการออกแบบให้รองรับลูกค้าที่นั่งกินอาหารจานด่วนคนเดียวได้ ที่จอดรถในอาคารกลายเป็นระบบจอดรถอัตโนมัติที่ประหยัดพื้นที่ลงและใช้ร่วมกับอาคารข้างเคียงเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการใช้งาน ร้านกาแฟที่เคยเป็นพื้นที่พบปะของคนในชุมชนพัฒนาเป็นที่ทำงานและที่ประชุม บางแห่งมีห้องประชุมให้เช่าเลยด้วยซ้ำ 

แนวโน้มที่พื้นที่กิจกรรมส่วนตัวบางอย่างจำเป็นต้องออกมาอยู่นอกหน่วยพักอาศัย ส่งผลให้ศูนย์กลางชุมชนกลับมามีความสำคัญต่อวิถีชีวิตมนุษย์อีกครั้งหนึ่ง เพราะกิจกรรมที่ถูกผลักออกมาในปัจจุบันเป็นกิจกรรมที่เกี่ยวข้องกับชีวิตประจำวันของมนุษย์ ไม่ว่าจะเป็นห้องเก็บของที่จะต้องไปหยิบและเก็บของได้ยามต้องการใช้งาน การซักและตากผ้าที่เคยอยู่หลังบ้าน พื้นที่ซื้อและทานอาหารที่เคยอยู่ในบ้าน ที่จอดรถที่จอดแล้วเข้าบ้านได้เลย เมื่อจำเป็นต้องระเห็จออกมาอยู่นอกบ้านก็ต้องอยู่ไม่ไกลนัก ให้คนยังสามารถใช้งานได้อย่างสะดวก เอาง่ายๆ ว่าอยู่ในระยะเดินเท้าที่สามารถเข้าถึงได้ในระยะใกล้โดยไม่ต้องตากแดดตากฝน 

ชุมชนมนุษย์จึงต้องหันกลับมาให้ความสำคัญกับการจัดหาพื้นที่เพื่อรองรับกิจกรรมเหล่านี้ในพื้นที่ส่วนรวมให้มากขึ้น โครงการที่อยู่อาศัยแบบรวมจึงให้ความสำคัญกับพื้นที่เหล่านี้มากขึ้นและถือเป็นจุดขายของโครงการเลยก็ว่าได้ ถ้าท่านสนใจหาที่อยู่อาศัยที่สามารถเข้าถึงกิจกรรมเหล่านี้ได้อย่างสะดวก สามารถค้นหาได้ที่ www.baania.com

เขียนโดย : รศ.ดร.พนิต ภู่จินดา 
หัวหน้าภาควิชาการวางแผนภาคและเมือง คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
อีเมล : [email protected]

17/11/2019
Share

บทความแนะนำ

คอนโดตลาดพลู ราคาดีต่ำกว่า 3 ล้าน มีที่ไหนบ้าง

ปลายปี เทศกาลงานสร้างครอบครัวมาถึง สำหรับใครที่เตรียมจะแต่งงาน คำถามที่ดูจะเจอประจำก็คือ “จะแต่งงาน...มีบ้านแล้วหรือยัง" “แต่งแล้วจะไปอยู่ที่ไหน” เจอคำถามเหล่านี้คงพาคิดหนักทุกที เพราะบ้านและคอนโดสมัยนี้ราคาแพงขึ้นทุกวัน แต่โชคดีเป็นของเรา เพราะปลายปีนี้ รัฐส่งมาตรการมาช่วยคนอยากมีบ้าน ด้วยการลดค่าโ....

"คนหนีเมือง" โอกาสใหม่ของผู้พัฒนาอสังหาฯ ไทย

พวกเราทุกคนคงคุ้นเคยกับสถานการณ์ที่มีประชากรเมืองเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง สวนทางกับประชากรชนบทที่ลดลงโดยตลอด ซึ่งเป็นปรากฏการณ์ปกติตั้งแต่มีมนุษย์ในฐานะสัตว์สังคมเกิดขึ้นมาในโลก การรวมตัวกันเป็นชุมชนเมืองทำให้สังคมมนุษย์มีความเข้มแข็งขึ้นทั้งด้านความปลอดภัยและทางเศรษฐกิจ จากการเป็นนครรัฐ (City State)....

ความสำคัญของพื้นที่ส่วนกลางชุมชน

สังคมมนุษย์ในขั้นเริ่มต้น เป็นการเอาบ้านหลายหลังมาอยู่รวมกันเป็นชุมชน โดยบ้านแต่ละหลังจะมีอาณาบริเวณขนาดใหญ่ คนในบ้านสามารถดำรงชีวิตด้วยทรัพยากรที่อยู่ในขอบเขตที่ดินของตัวเองได้อย่างสมบูรณ์ ทั้งนา ไร่ สวน เลี้ยงสัตว์เพื่อเป็นอาหาร เรียกได้ว่าแต่ละครัวเรือนจบในตัวเอง และเมื่อบ้านเรือนในสมัยก่อนมีขนาด....

แนวโน้มราคาคอนโด : เกียกกาย-บางโพ-เตาปูน

สัปปายะสภาสถาน รัฐสภาแห่งใหม่ แห่งที่ 3 ได้กลายแลนมาร์คแห่งใหม่ริมแม่น้ำเจ้าพระยา ตั้งแต่เริ่มประกาศแผนการพัฒนาและเริ่มดำเนินการก่อสร้างไปเมื่อวันที่ 8 มิถุนายน 2556 และเตรียมเปิดใช้อย่างเต็มรูปแบบในช่วงปลายปี 2562 นับเป็นจุดเริ่มต้นของสัญญาณบวกให้ย่าน “เกียกกาย-บางโพ-เตาปูน” ที่เป็นแหล่งที่ตั้งและใ....

เทคโนโลยีเปลี่ยนเมือง

เมืองที่ดีควรเป็นอย่างไร? มีอาคารสวยล้ำสมัย? ระบบขนส่งสาธารณะที่ครอบคลุม? หรือเอื้อให้คนเดินได้เดินดี? ใช่แล้ว เมืองที่ดีควรมีคุณสมบัติทั้งหมดที่กล่าวมา แต่โลกทุกวันนี้มีทรัพยากรมีจำกัด ปัญหาสิ่งแวดล้อมดูจะเป็นเรื่องใหญ่ขึ้นทุกที ประเมินกันว่าภายในปี 2040 อัตราการใช้พลังงานทั่วโลก 80% จะเกิดขึ้นในพื....

ลอยกระทงนี้ อยู่ใกล้ BTS สะพานตากสิน มีแต่เรื่องดี๊ดี

รู้หรือไม่ ถ้าคุณอาศัยอยู่แถวสะพานตากสิน บอกเลยครับว่าคุณสามารถเลือกไปลอยกระทงได้หลากหลายที่ มาดูกันครับว่า ถ้าอยู่แถว BTS สะพานตากสินจะไปลอยที่ไหนได้บ้าง 1.ใต้สะพานตากสิน ใต้สะพานตากสิน อีกหนึ่งจุดลอยกระทงยอดนิยมของกรุงเทพฯ นอกจากจะติดริมแม่น้ำเจ้าพระยาแล้ว ยังสามารถต่อรถไปลอยจุดอื่นๆ ได้อีกด้วยครั....

ฉะเชิงเทรา เมืองใหม่สำหรับการอยู่อาศัยในพื้นที่ EEC

นอกจากชลบุรีและระยองจะเป็นพื้นที่ในการพัฒนาระเบียงเศรษฐกิจพิเศษภาคตะวันออก (Eastern Economic Corridor) หรือ EEC แล้ว คราวนี้ก็มาถึงจังหวัดสุดท้ายในพื้นที่นี้ นั่นก็คือ ฉะเชิงเทรานั่นเอง ฉะเชิงเทรา 1 ใน 3 จังหวัดระเบียงเขตเศรษฐกิจพิเศษภาคตะวันออก (EEC) ที่ได้รับคัดเลือกจากคณะกรรมการนโยบายเขตพัฒนาพิเศ....

เจาะลึก Demand & Supply ตลาดที่อยู่อาศัย EEC ในจังหวัดระยอง

หลังจากที่เล่าถึงการพัฒนาระเบียงเศรษฐกิจพิเศษภาคตะวันออก (Eastern Economic Corridor) หรือ EEC ในจังหวัดชลบุรีกันไปแล้ว คราวนี้เราจะมาเล่าถึงจังหวัดระยองกันบ้าง ว่ามีโครงการพัฒนาอะไร แล้วที่สำคัญตลาดที่อยู่อาศัยในพื้นที่นั้นเป็นอย่างไรกันบ้าง ระยอง เมืองแห่งโลจิสก์ติกส์และพลังงานสะอาด จังหวัดระยองเป็....

อนาคต ใครกันแน่ที่จะเป็นเจ้าของที่อยู่อาศัยที่แท้จริง

ฝันของคนทำงานส่วนใหญ่ คงฝันว่า เมื่อสะสมเงินได้ถึงระดับหนึ่ง ก็อยากจะมีที่อยู่อาศัยเป็นของตนเอง จะเป็นบ้านเดี่ยวทั้งบนของที่ดินตัวเองและในโครงการหมู่บ้านจัดสรร บ้านแฝด ทาวน์เฮ้าส์ ทาวน์โฮม หรือคอนโดมิเนียม ก็แล้วแต่กำลังทรัพย์และรสนิยมของแต่ละบุคคล บ้านเดี่ยวชานเมืองก็ซื้อเอาไว้อยู่เอง ส่วนคอนโดมิเน....

เจาะลึก Demand & Supply ตลาดที่อยู่อาศัย EEC ในจังหวัดชลบุรี

การพัฒนาระเบียงเศรษฐกิจพิเศษภาคตะวันออก (Eastern Economic Corridor) หรือ EEC คือโครงการพัฒนาพื้นที่ 3 จังหวัดภาคตะวันออก ได้แก่ จังหวัดฉะเชิงเทรา ชลบุรี และระยอง เพื่อยกระดับไทยสู่การเป็นศูนย์การทางเศรษฐกิจระดับโลก โดยจะเสริมสร้างศักยภาพพื้นที่แนวระเบียงเศรษฐกิจชายฝั่งทะเล และเชื่อมเมืองชายฝั่งสู่กา....