ความเขียวที่เจือจาง เมื่อคนกรุงมีพื้นที่ธรรมชาติแค่คนละหนึ่งโต๊ะสนุกเกอร์

11/6/2017
Share

จะดีแค่ไหน ถ้าเราสามารถออกจากบ้านไปวิ่งออกกำลังกายที่สวนสาธารณะได้เลย โดยไม่ต้องกังวลว่าหากขับรถไปแล้วจะไม่มีที่จอด นอกจากคนที่มีบ้านตั้งอยู่โดยรอบสวนหรือคนที่อยู่ในบ้านจัดสรรชานเมืองที่มีสวนสาธารณะภายในหมู่บ้านแล้ว คนกรุงเทพฯ ส่วนใหญ่ยังต้องขับรถยนต์ส่วนตัวเพื่อไปยังสวนสาธารณะหลักของเมืองซึ่งตั้งอยู่ไกลเกินระยะเดินจากที่พักอาศัย เพราะระบบขนส่งสาธารณะเชื่อมต่อไม่ทั่วถึง

พื้นที่สีเขียวเป็นหนึ่งในตัวชี้วัดความน่าอยู่และคุณภาพชีวิตที่ดีของคนเมือง ถึงแม้กรุงเทพฯ เป็นเมืองจุดหมายปลายทางที่มีผู้มาเยือนอันดับหนึ่งของโลกตามผลสำรวจของมาสเตอร์การ์ด (Mastercard Global Cities Index) ปีพ.ศ.2559 แต่กลับติดอันดับที่ 131 ของเมืองคุณภาพชีวิตดีตามผลการจัดลำดับของบริษัทเมอร์เซอร์ (Mercer Quality of Living Ranking) ในปีเดียวกัน ซึ่งนี่เป็นปรากฏการณ์ที่สะท้อนให้เห็นถึงการขาดแคลนปัจจัยส่งเสริมด้านวัฒนธรรม รวมถึงสาธารณูปการพื้นฐานอย่างระบบขนส่งสาธารณะ และพื้นที่สีเขียวสำหรับคนเมือง ของกรุงเทพฯ ได้อย่างชัดเจน

จากข้อมูลสถิติพบว่า อัตราส่วนพื้นที่สีเขียวต่อประชากรในกรุงเทพฯ ต่ำมาก ถ้านับพื้นที่สีเขียวรูปแบบสวนสาธารณะที่ผู้คนสามารถเข้าไปใช้งานได้อย่างอิสระ คิดเป็นพื้นที่เพียงประมาณ 6 ตร.ม.ต่อประชากรหนึ่งคน หรือมีขนาดเท่าโต๊ะสนุกเกอร์ขนาดมาตรฐาน ซึ่งถือว่าน้อยมากเมื่อเทียบกับมาตรฐานขององค์การอนามัยโลกที่กำหนดไว้ที่ 9 ตร.ม.ต่อประชากรหนึ่งคน และห่างไกลจากเมืองคุณภาพดีที่ควรมีอัตราส่วนพื้นที่สีเขียว 15 ตร.ม.ต่อประชากรหนึ่งคน

อีกทั้งการกระจายตัวของสวนสาธารณะหลักก็ไม่ได้เอื้อให้ผู้คนสามารถเข้าถึงได้อย่างเท่าเทียมกัน ดังที่เห็นได้จากแผนที่แสดงระยะทางเข้าถึงสวนหลักในระยะ 1000 เมตร พบว่าผู้ที่อาศัยในกลุ่มเขตกรุงเทพกลางและกรุงเทพใต้ เช่น ในเขตพระนคร เขตปทุมวัน และเขตประเวศ สามารถเข้าถึงสวนสาธารณะได้ดีกว่าบริเวณอื่น

การเพิ่มปริมาณพื้นที่สีเขียวจึงมักถูกหยิบยกขึ้นมาเป็นหนึ่งในนโยบายสำคัญของนายกเทศมนตรีทั่วโลก ขณะที่ปัจจุบันกรุงเทพมหานครมีเป้าหมายในการเพิ่มพื้นที่สีเขียวให้เป็น 9 ตร.ม.ต่อประชากรหนึ่งคนภายในอีก 15 ปีข้างหน้า ความน่าสนใจอยู่ที่ว่าจะทำอย่างไรจึงจะสามารถเพิ่มพื้นที่สีเขียวให้ได้เป็น 1.5 เท่าของที่มีอยู่ในปัจจุบัน

หนึ่งในข้อสังเกตจากการพิจารณาการใช้ที่ดินในกรุงเทพฯ พบว่ายังมีพื้นที่โล่งว่างที่ถูกปล่อยให้ทิ้งร้างหรือมีการใช้งานต่ำอีกเป็นจำนวนมาก อาทิ พื้นที่ใต้ทางด่วน พื้นที่ริมคลอง ซึ่งรวมแล้วคิดเป็นพื้นที่มากกว่า 29 ล้านตร.ม. ซึ่งพื้นที่เหล่านี้มีศักยภาพที่สามารถปรับเปลี่ยนเป็นสวนสาธารณะ สวนหย่อม หรือสนามเด็กเล่นได้ จากตัวอย่างโครงการฟื้นฟูเมืองที่ประสบความสำเร็จอย่างเดอะไฮไลน์ ของนครนิวยอร์ค หรือฟื้นฟูชองเกชอน ของกรุงโซล แสดงให้เห็นศักยภาพของการใช้ที่ดินและสิ่งปลูกสร้างที่ถูกปล่อยให้ทิ้งร้างหรือมีการใช้งานต่ำภายในเมืองกลับมาใช้ให้เป็นประโยชน์เป็นพื้นที่สีเขียว โดยปัจจัยแห่งความสำเร็จของโครงการเหล่านั้นนอกจากการประสานงานระหว่างหน่วยงานภาครัฐแล้ว ยังต้องอาศัยการมีส่วนร่วมของประชาชนตั้งแต่ริเริ่มโครงการไปจนถึงขั้นตอนของการร่วมดูแลรักษาโครงการหลังสร้างเสร็จ

นอกเหนือจากปรับเปลี่ยนพื้นที่ของรัฐที่มีการใช้งานต่ำในเมืองแล้ว การเพิ่มพื้นที่สีเขียวภายในเมืองอาจดำเนินการในพื้นที่ของเอกชนโดยใช้กลไกทางผังเมืองเข้ามาช่วยอย่างในหลายเมืองของประเทศญี่ปุ่น ตัวอย่างเช่น สวนสาธารณะภายในโครงการพัฒนาขนาดใหญ่ Tokyo Midtown  ที่เป็นผลจากการใช้กลไกทางกฎหมายที่สร้างแรงจูงใจให้เอกชนแบ่งปันส่วนหนึ่งของแปลงที่ดินที่จะดำเนินการพัฒนามาปรับเป็นสวนหย่อมที่ต่อเนื่องกับสวนสาธารณะเดิมที่มีอยู่แล้วและเปิดให้ผู้คนใช้งานได้ตลอดเวลา เพื่อแลกกับสิทธิ์ในการพัฒนาที่จะสามารถเพิ่มพื้นที่อาคารได้มากขึ้นกว่าที่กฎหมายเดิมกำหนดไว้

ในกรุงเทพฯ เองนั้นได้มีการประกาศใช้ระบบรางวัล (Bonus System) ในผังเมืองรวมกรุงเทพมหานคร ตั้งแต่ฉบับปี พ.ศ.2549 เพื่อสร้างแรงจูงใจในการเพิ่มพื้นที่สาธารณะรวมถึงพื้นที่สีเขียวใบบริเวณย่านที่มีการใช้ประโยชน์ที่ดินหนาแน่นด้วย อย่างไรก็ตาม ที่ผ่านมามีผู้ขอใช้ระบบนี้อยู่เพียงจำกัด จึงเป็นที่น่าสนใจและน่าศึกษาต่อไปถึงกลไกที่จะทำให้เกิดพื้นที่สีเขียวในเมืองมากขึ้นอย่างมีประสิทธิภาพโดยความร่วมมือของภาคเอกชน


 


เขียนโดย: ปิยา ลิ้มปิติ
สถาปนิกที่สนใจออกแบบพื้นที่กึ่งสาธารณะ โดยการวิเคราะห์หาศักยภาพของเมือง การวางแผนผ่านกระบวนการมีส่วนร่วม (Deliberative Design Process) และหาความเป็นไปได้ในการเปลี่ยนแปลงเชิงพฤติกรรมของคนเมือง ปัจจุบันเป็นสถาปนิกในศูนย์ออกแบบและพัฒนาเมือง (UddC) จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

 

ข้อมูลสัดส่วนพื้นที่สีเขียวและเนื้อหาบางส่วนอ้างอิงจากโครงการริมน้ำยานนาวา ศูนย์ออกแบบและพัฒนาเมือง จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย (UddC)

 

ขอบคุณภาพประกอบจาก: aldo69, pinterest.com, adsttc.com

บทความที่เกี่ยวข้อง:

 

11/6/2017
Share

บทความแนะนำ

วินนี้ที่รัก สองล้อระบบขนส่งขวัญใจคนเมือง

การเดินทาง “คนเมือง” ในช่วงชั่วโมงเร่งรีบช่วงเช้าก่อนไปทำงาน ระหว่างวัน ตลอดจนการเดินทางกลับบ้านในตอนเย็นถึงค่ำ นอกจากบริการสาธารณะ รถเมล์ รถไฟฟ้าบนดินและใต้ดินแล้ว ทางเรือ รถตู้ ยังมีอีกทางเลือกที่น่าสนใจและแน่นอนว่า “คนเมือง” ส่วนใหญ่ต้องเคยใช้บริการนี้ นั่นคือ “พี่วิน” หรือมอเตอร์ไซค์รับจ้างที่มี....

สร้างบ้านใหม่ให้ผึ้งด้วยหลังคาเขียวบนป้ายรอรถเมล์

จะดีแค่ไหนถ้าเราจะเปลี่ยนป้ายรอรถเมล์ให้กลายเป็นสวนสำหรับผึ้งและแมลงต่างๆ เวลามารอรถจะได้รู้สึกเหมือนอยู่ใกล้ชิดกับธรรมชาติและทำให้ป้ายรอรถเมล์น่าใช้งานมากขึ้น Baania ขอพาไปเที่ยวไกลๆที่ประเทศเนเธอร์แลนด์ เมืองยูเทรกต์ ซึ่งตอนนี้กำลังพัฒนาเมืองให้กลายเป็นเมืองสีเขียว และนี่เป็นอีกหนึ่งโครงการที่จะช่....

รู้จักกับ "Aroma Code" ที่ใช้ค้นหาสินค้าจากกลิ่น

"การรับรู้ด้วยการได้กลิ่น" ถูกกล่าวได้ว่ามีผลต่ออารมณ์ความรู้สึกมากที่สุดในประสาทสัมผัสทั้ง 5 เราใช้ชีวิตประจำวันโดยรับรู้ถึงกลิ่นอยู่เสมอ อาทิ กาแฟหอมๆในตอนเช้า กลิ่นของอาหารจานโปรด กลิ่นดอกไม้ในสวน กลิ่นของอากาศเมื่อเข้าสู่ฤดูฝน อย่างไรก็ตามมันเป็นการยากที่จะอธิบายความรู้สึกจากกลิ่นให้คนอื่นได้รับ....

6 Property Tech Startup ที่ช่วยคุณเรื่องการลงทุนอสังหาฯ ได้

นักลงทุนอสังหาฯ รายย่อย ตอนนี้ต่างพูดเป็นเสียงเดียวกันว่าลงทุนตอนนี้เครียดยิ่งนัก ไหนจะเงินในกำมือ ไหนจะเรื่องเอกสาร เรื่องกฎหมาย รวมถึงเรื่องข้อมูลต่างๆ เพื่อเปรียบเทียบก่อนที่จะตัดสินในลงทุน แต่รู้หรือไม่ครับว่าทุกวันนี้มี Property Tech Startup ขึ้นมาช่วยนักลงทุนอสังหาฯ รายย่อยในรูปแบบต่างๆ และแปล....

“CleanCUBE” Smart bin ถังขยะที่ไม่ใช่แค่ที่ทิ้งขยะ

ปัญหาขยะล้นเมืองน่าจะเป็นปัญหาที่บ้านเราพยายามแก้ไขกันมานานแต่ก็ไม่สามารถทำได้ดีเท่าไหร่นัก โดยเฉพาะเมืองท่องเที่ยวที่เรามักเห็นภาพขยะล้นถังแล้วไม่มีใครมาเก็บ ทำให้เกิดภาพที่ไม่น่ามอง ส่งผลเสียให้กับภาพลักษณ์ของเมืองโดยรวม ซึ่งปัญหาเหล่านี้ที่เมืองนอกเองก็ได้มีการคิดค้น “ถังขยะอัจฉริยะ” (Smart Bin) ....

ลดการใช้ขวดพลาสติกด้วยน้ำดื่มจาก “Rocean”

เคยถามตัวเองไหมครับว่า ทุกวันนี้เราใช้ขวดพลาสติกกันไปมากน้อยแค่ไหน เวลาเราเดินเข้าร้านสะดวกซื้อแล้วซื้อน้ำมาดื่ม ใช้เวลาเพียงไม่นานมันก็กลายเป็นขยะไปแล้ว และต่อให้มันสามารถนำไปรีไซเคิลได้ คิดไหมว่าจะเหลือนำไปรีไซเคิลจริงๆ กี่เปอร์เซ็นต์ สุดท้ายมันก็จะถูกนำไปทิ้งรวมกับขยะชิ้นอื่นๆ อยู่ดี แล้วเราจะทำย....

ตอบโจทย์การใช้ชีวิต กับสถานที่ใกล้เคียง รอบโครงการ ไอลิน แม่โจ้

หลังจากที่พาทุกคนไปทำความรู้จักกับโครงการไอลิน แม่โจ้ โครงการบ้านสวย หรู ในราคาประหยัด ในบทความ ไอลิน แม่โจ้ หรูหราแบบประหยัด ใกล้ชิดธรรมชาติ กันมาแล้ว วันนี้ผมจะพาไปชมสถานที่รอบๆ โครงการกันว่า ทำไมผมถึงบอกว่าไอลิน แม่โจ้ อยู่แล้วตอบโจทย์ชีวิตที่สุด เอาใจสายชิล 313 Coffee & Hobby คอกาแฟห้ามพลาด กับร....

สำรวจบ้านในโลกอนาคตกับ “Smart E-Home”

เคยสงสัยกันไหมครับว่า บ้านในโลกอนาคตนั้นจะมีหน้าตาเป็นอย่างไรและจะแตกต่างจากบ้านในยุคปัจจุบันอย่างไร เพื่อให้คุณได้ทันเทรนด์ของโลกที่ปัจจุบันหันมาใส่ใจสิ่งแวดล้อมกันมากขึ้น Baania ขอนำเสนอมุมมองบ้าน Smart E-Home ที่มีผู้เชี่ยวชาญจากต่างประเทศได้ทำนายไว้ว่าบ้านในโลกอนาคตจะเป็นอย่างไร จะเป็นยังไงบ้าง ....

“Nissan e-NV200” ฟู้ดทรัคที่ใช้พลังงานไฟฟ้าแทนน้ำมัน

ปัจจุบัน ฟู้ดทรัค (Food Truck) เป็นอีกทางเลือกหนึ่งที่กำลังเป็นที่นิยมของคนที่อยากเปิดร้านขายอาหารและเครื่องดื่ม ด้วยความที่มันสะดวกในการเคลื่อนย้ายร้านหรือการลดต้นทุนในการทำธุรกิจเมื่อเทียบกับการเปิดร้านแบบเดิมๆที่อาจมีค่าใช้จ่ายในการตกแต่งร้านเยอะกว่า อย่างไรก็ตามด้วยการที่มันยังเป็นรถยนต์ มันก็ย่....

สายมู(เตลู) ต้องห้ามพลาด ปักพิกัดคอนโดใกล้แหล่งดูดวง

สายมู(เตลู) คงปฏิเสธไม่ได้ว่าการดูหมอดู คือการบรรเทาทุกข์ทางใจของใครหลายคน มีรายงาน ในหนังสือพิมพ์ Korea Economic Daily คาดการณ์ว่า ตลาดหมอดูเกาหลีนี้มีเม็ดเงินสะพัดถึง 3,700 ล้านดอลลาร์ หรือประมาณ 1.16 แสนล้านบาท เช่นเดียวกับคนไทยกับการใช้บริการหมอดู โดยข้อมูลของศูนย์วิจัยกสิกรไทย พบว่า ในปี พ.ศ. 2....